|
Temel elektronikten
önce bana kalırsa elektriğin temel kanunlarını bilmek
gerekmektedir. Bu konu ile ilgili çeşitli kitapları piyasadan
bulmak mümkündür.
Önce Gerilim. Nedir
bu gerilim? Şöyle açıklayalım. Bir yerde bir olay olması için o anda
yada daha önceden orada o olayın sonucunu sağlayacak ana koşulların
hazır olası gerekmektedir. Örneğin bir arabanın hareket etmesi için
mutlaka benzininin olması gerekmektedir. Bir lambanın yanması için
mutlaka elektrik gerekmektedir. Elektrik devrelerinde akım akması
için mutlaka voltaj gerekmektedir. Türkçe de gerilim ve voltaj aynı
anlamda kullanılmaktadır. Bir gerilim kaynağı elektrik devrelerinde
akım akmasını sağlar. Gerilim kaynağını bir barajın arkasındaki su
kütlesi olarak düşünülebilir. Gerilimin bir de yönü vardır. Buradaki
yön sağ, sol aşağı yukarı olmayıp zamana göre (burada çok kısa zaman
aralıkları düşünülmelidir) voltaj değerinin artması, azalması, eksi
olması, artı olmasıdır. Yani zamana göre değişken olmasıdır. Bir
gerilim kaynağının ürettiği gerilim böyle değişkense ona (AC)
alternatif gerilim kaynağı denir. Örneğin evlerimizdeki prizlerden
sağladığımız elektrik alternatif elektriktir. Bir gerilim
kaynağının ürettiği gerilim zamana göre değişmiyorsa buna da (DC)
doğru gerilim kaynağı denir. Örnek olarak pilleri, aküleri
düşünebilirsiniz.
Akım, adından da
anlaşılacağı gibi bir hareket bildirir. Bunu sosyal hayatta da
kullanırız. Efendim trafik akmıyor. Cereyanda kaldım boynum tutuldu.
Yanlış cereyandaki gençlerimizi kurtaralım! Görüldüğü gibi akım,
bir harekettir. Elektrikteki hareket, elektronların bir yerden
başka bir yere gitmeleri ile olur. Aynı gerilim anlatımında olduğu
gibi akımında değişken olanı (AC) ve doğru olanı (DC) vardır.
Elektrik akımı olabilmesi için yani elektronların harekete
geçebilmesi için yukarıda da söylediğim gibi mutlaka bir gerilim
şarttır. Gerilim, bir barajın arkasındaki su ise akımda baraj
çıkışındaki borulardan akan su gibidir. Akımın yönü aslında
elektronların yönü olarak bilinmesine karşın, yani elektronca
zengin olan eksi uçtan artı uca akmasına karşın pratikte artı uçtan
eksi uca doğru olarak aktığı kabul edilir. Bunun sebebi formüllerde
bolca eksi işareti yazmaktan kaçınmaktan başka bir şey değildir.
Bilindiği gibi matematikte, eğer bir sayının ya da bir değişkenin
önünde işaret yoksa o artı değer taşır. Aşağıdaki şekilde her iki
akım yönü de gösterilmiştir.

Peki Direnç nedir? Şimdi aklınıza şöyle
bir şey gelmesini beklerim. Baraj çıkışındaki boru çapı büyükse
fazla su akacak. Küçükse az su akacak. Burada borunun çapı suya
karşı gösterdiği direnci belirlemektedir. Elektrikte de benzer
şekilde direnç yüksekse az akım akacak, direnç az ise da fazla akım
akacaktır.
Gerilim, akım ve
direnç elektrikte sembollerle tanımlanmaktadır. Gerilim için V,
Akım için I ve Direnç içinde R kullanılmaktadır. Birimleri ise
Gerilim için (V) Volt, Akım için (A) Amper ve Direnç için ise ohm
yada W sembolü kullanılmaktadır. |