|
1864 yılında
İstanbul’da yoksul bir ailenin oğlu olarak dünyaya geldi. Babası Boyabatlı
Hasan Ağa, annesi Saniye Hanımdır. Anne ve babasının ölümü üzerine ninesi
tarafından on yaşındayken Darüşşafaka’ya verildi. 1882 yılında
Darüşşafaka’yı birincilikle bitirdi. Aynı yıl Posta ve Telgraf Nezareti
Telgraf Kalemi (Fen Şubesi)’ne memur olarak atandı. 1884 yılında Nezaretin
Avrupa’da uzman telgraf mühendisi ve fizikçi yetiştirme kararı üzerine
birkaç arkadaşıyla birlikte Paris’e gönderildi ve burada Politeknik
Yüksekokulu’nda elektrik mühendisliği öğrenimi gördü. 1887 yılında
İstanbul’a döndü ve eski dairesinde elektrik mühendisi ve müfettiş olarak
çalıştı. Ek görev olarak Mekteb-i Mülkiye’de (bugün Ankara Üniversitesi’ne
bağlı Siyasal Bilgiler Fakültesi) fizik ve kimya dersleri verdi
(1889-1900). Bu arada Rasathane-i Amire müdürlüğünde ve II. Meşrutiyetin
ilanından (1908) sonra Maarif Nezareti Meclis-i Maarif üyeliğinde bulundu.
1910’da Mekteb-i Sultani (bugün Galatasaray Lisesi) müdürlüğüne atandı.
1912’de Maarif Nezareti müsteşarı, 1913’te Darülfünün-ı Osmani (bugün
İstanbul Üniversitesi) rektörü oldu. 1917’de rektörlükten ayrıldıysa da
üniversitedeki görevini Fen Şubesi (Fakültesi) Müderrisi (Profesör) olarak
sürdürdü. Ömrünün sonuna doğru aklî dengesini kaybetti ve tedavi
altındayken 1921 yılında Şişli’deki Fransız Hastanesi’nde öldü. Fatih
Camiinin bahçesine gömüldü.
3 kez evlenmiş olan
Salih Zeki, bu evliliklerden birini Halide Edip’le (Adıvar) yapmış,
ölümünden kısa bir süre önce ayrılmıştı.
Salih Zeki, önde gelen
son dönem Osmanlı matematik bilginlerindendi. İkdam, Darüşşafaka ve
İktisadiyat gazeteleri ile Darülfünun dergisine sayısız katkıda bulundu.
Dönemin ünlü bilginleriyle matematik ve fen bilimleri konusunda yazılı
tartışmalara girdi ve bu konularda bir kısmı ders kitabı olmak üzere çok
sayıda yapıt verdi.
Yapıtları
Hendese
(Geometri) [lise ders kitabı]; Hikmet-i Tabiiye (Fizik) [lise ders
kitabı]; Mebhas-ı Savt (Fonetik); Mebhas-ı Elektrik-i Miknatisi ((Elektro
Magnetizma); Mebhas-ı Hararet-i Harekiye (Termodinamik); Mebhas-ı Cazibeyi
Umumiye (Genel Çekim); Mebhas-ı Elektrikiyet ve Şariyet (Elektrik ve
Kılcallık); Hesab-ı İhtimali (İhtimaller Hesabı); Mebhas-ı Hareket-i
Seyalat (Akışkanların Hareketi); Hendese-i Tahliliye (Analitik Geometri);
Mebhas-ı Nazariye-i Temevvücat (Dalga Teorisi); Heyet-i Riyaziye
(Matematik Astronomi); Kamus-u Riyaziyat (Matematik Ansiklopedisi); Asar-ı
Bakiye (Ölmez Eserler). Son iki yapıtın tamamı, ayrıca Henri Poincare’den
çevirdiği dört kitap basılmamıştır.
Derleyen: Yalçın
Gültekin DS’78
|
