|
Projelerimizde ve günlük hayatımızda 12 Volt’u sıkça kullanmaktayız.
Ayrıca araç telsizlerini de evde kullanılmak istediğimizde 12V DC
ile yeterli akımla beslemek çoğu kez problem olmakta. Elektronikle
benim gibi amatörce uğraşanlar için mutlaka bulunması gereken bir
araç, hatta bir akü ile de desteklenirse masa üstünde akım
problemini düşünmeden her projeyi deneyebiliriz.
Devre her ortamda mükemmel sonuç veren 723 voltaj regülatörü üzerine
kurulmuş çıkış voltajı 0-24 V DC arasında ayarlanabilen ve çekilen
akımın sınırlanabildiği bir güç kaynağıdır. Çıkış voltajını 0 volta
indirebilmek regülatör ve referans mutlaka negatif (-3-4 V) voltaj
ile beslenmelidir. Negatif voltaj kullanılmaz ise çıkış voltajı
2,5-3 voltun altına indirilemez. Negatif voltaj trafonun sekonderine
ayrı bir 3-5 voltluk sargı ilavesi veya C1,C2,D1,D2 den oluşan
voltaj çiftleyici ile elde edilebilir. Bu voltaj 4,7 voltluk zener
diod ile sabitlenir. Böylece çıkış voltajı 0 Volta iner.
Devrenin ayarlanması son derece basittir. Öncelikle P2
potansiyometresi saat dönüşünün aksi istikametine döndürülür(R*
direnci tarafına). Çıkış voltajı 0 volt görülene kadar P1 ayarlı
direnci hareket ettirilir. Daha sonra P2 saat yönünde çevrilerek
maksimum voltaj okunur. P3 potansiyometresi sürekli akım sınırlaması
yapabilmek için istenilen değere getirilir. Devre çıkışı ters
bağlantılara ve kısa devrelere karşı korunmuştur. Yüksek akımlarda
ripple oluşumunu engellemek için C3 ün kapasitesi arttırılabilir.
Bu devreden yüksek akımlar (örneğin 8-10 A), düşük voltajlarda
(örneğin 5-12 V) çekilecekse Köprü diod, TA ve TB transistörlerinin
üzerinde oluşacak ısının çok iyi bir şekilde alınması
gereklidir.Yeterince ve hızlı yapılamayan soğutma transistörlerin
arızalanmasına sebep olur.
Maksimum 4 A çekilecekse TA transistörü kart üzerinde TR5 tipi bir
soğutucuya, Köprü diod ve TB transistörü beraberce 10AS10 tipi bir
soğutucuya bağlanmalıdır. TB transistörünün mika tip bir izolatörle
silikon gres kullanılarak soğutucudan izole edilmesi gerektiği
unutulmamalıdır. TB nin kollektör ve emiter bağlantı kabloları en az
0,75 mm2 olmalıdır.
Çekilecek akım 10 A ve üzerinde ise TB transistörlerinin üzerinde
okuşacak ısı yaklaşık 100 W’a eşdeğer olacaktır. Bu durumda TA
transistörü TR10 tipi bir soğutucuya, TB transistörleri ise Köprü
diod ile beraber ve dengeli bir yerleşim ile 75AS20 tipi bir
soğutucuya silikonlu tip izolatör kullanılarak monte edilmelidir. TB
transistörlerinin Motorola veya Toshiba marka olmasına dikkat
edilmelidir.
10 A ve üzerindeki akımlar uzun süreli çekilecek ise 12 V luk bir
fan kullanarak cebri soğutma yapılması faydalı olacaktır.
Eğer düşük voltajda (örneğin 5 V) uzun süreli yüksek akımlar (15-20
A) çekilecek ise trafonun sekonderi 2x10 V olarak sardırılmalıdır ve
köprü diyot 10 V AC ile beslenmelidir. Bu durum sekonder ucunun bir
şalter yardımıyla değiştirilmesi ile yaratılabilir.
Devre bir kutunun içine yerleştirildiğinde uygun hava geçiş
yarıklarının olmasına ve trafoda oluşacak ısının da konveksiyonla
üzerinden uzaklaşacak şekilde monte edilmesine dikkat edilmelidir.
Devrenin çıkışına bir voltmetre ve bir Ampermetre bağlanması ile
çekilen akım değeri ve kullanım voltajı sürekli gözlenebilir.
Sayısal panel tip Voltmetre ve Ampermetre devrelerini piyasada hazır
olarak bulabilirsiniz. Dileyenler bir dahaki sayıdan devresini elde
edebilirler.
Devreyi yapacak arkadaşlara başarılar dilerim.
|
Çekilecek Akım |
TA |
TB |
R (taş direnç) |
|
1-5 A |
TIP 142 |
2N 3055 (Metal Tip) |
0,33 Ohm 5 W |
|
5 A üzeri |
BDX 53C |
2 adet 2N 3773 |
0,22 Ohm 11 W |
Tablo : Çekilecek
akım değerlerine göre kullanılacak elemanlar ve değerleri

|